Uroczystości 70. rocznicy śmierc…

15 lipca 2013 w Kated…

70. rocznica śmierci gen. Władys…

15 lipca o godz. 19.30 bę…

Jak wypełnić formularz "Claim to…

Należy podać wszystkie in…

Wniesienie sprawy do kolegium ds…

Employment Tribunal czyli…

Problemy w zakładzie pracy i kon…

W Wielkiej Brytanii dział…

Obowiązki pracownika

Każda osoba pracująca w Z…

Specjalne prawa osób zatrudniony…

Osoby poszukujące pracy m…

Dodatkowe prawa pracownika

Prawa wymienione w poprze…

Twoje podstawowe prawa

Każdemu, kto pracuje w Zj…

Pracownik czy robotnik?

a) pracownik Wedle bry…

«
»

Anglia dziś

OFICJALNA NAZWA PAŃSTWA
Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland). Nazwa skrócona: GB (Great Britain), UK (United Kingdom)

 
STOLICA ANGLII
Stolicą Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jest Londyn.

 
USTRÓJ POLITYCZNY
Zjednoczone Królestwo jest dziedziczną monarchią parlamentarną; głową państwa jest król o nominalnie rozległych prerogatywach, które jednak w praktyce realizowane są przez rząd lub premiera, ponieważ obowiązuje zasada »król panuje ale nie rządzi«. W. Brytania nie ma konstytucji pisanej. Podstawy ustroju i zasady działania władz państwowych regulują normy prawa pisanego (akty parlamentu), zwyczajowe prawo konstytucyjne oraz tzw. konwenanse konstytucyjne (stanowią powszechnie uznany sposób zachowania się władz w określonych sytuacjach). Do podstawowych aktów prawa pisanego należą: »Wielka Karta Swobód« z 1215 r., »Deklaracja praw« (»Bill of Rights«) z 1689 r., »Akt o sukcesji« (»Act of Settlement«) z 1701 r., ustawy o parlamencie z 1911 i 1949 r., ustawy o ministrach Korony z 1937, 1964 i 1975 r. Zwyczajowe prawo konstytucyjne jest częścią powszechnego prawa zwyczajowego common law (anglosaskie prawo). Głową państwa jest dziedziczny monarcha, który jest też głową Kościoła anglikańskiego, Kościoła prezbiteriańskiego w Szkocji i niektórych państwach wchodzących w skład Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Królowa Elżbieta II używa tytułu: »Królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz Innych Swych Królestw i Terytoriów, Głowa Wspólnoty Narodów«. Monarcha jest nietykalny, a za jego działania odpowiadają politycznie ministrowie. Formalnie jest szefem władzy wykonawczej i do niego należą kompetencje nie zastrzeżone dla parlamentu lub sądów. Do tzw. prerogatyw królewskich zalicza się m.in.: prawo do zwoływania i rozwiązywania parlamentu, powoływanie i odwoływanie premiera i członków rządu, sankcjonowanie ustaw, nadawanie tytułów szlacheckich, prawo łaski, ratyfikowanie umów międzynarodowych. Faktycznie monarcha pełni głównie funkcje reprezentacyjne. Król jest nietykalny i nieodpowiedzialny i może wykonywać swoje prerogatywy w sposób dyskretny. Monarcha pełni swoje funkcje za pośrednictwem Gabinetu lub premiera. Wchodzi on również wraz z Izbą Lordów i Izbą Gmin w skład władzy ustawodawczej. Parlament obraduje w Pałacu Westminsterskim. Pojekty ustaw (Bills), po trzykrotnym czytaniu w każdej z izb, podlegają szczegółowemu rozpatrzeniu na forum jednej z nich lub też w odpowiedniej komisji. Izba Lordów – wyższa izba parlamentu, przez długi czas odgrywała bardzo istotną rolę w brytyjskim systemie politycznym. Na początku XX wieku pozycja jej została znacznie pomniejszona mocą ustawy z 1911 roku. Reformę Izby ponownie podjęła Partia Pracy w 1999 roku, uchwalono wówczas »The House of Lords Act«. Zmiany dotyczą głównie składu Izby Lordów. Do tej pory w jej skład wchodzili lordowie duchowni (starsi rangą biskupi Kościoła anglikańskiego) i lordowie świeccy (parowie dziedziczni, lordowie z urzędu i parowie dożywotni). Zgodnie z nowym prawem, po śmierci lorda dziedzicznego, jego następca nie otrzymuje prawa zasiadania w Izbie Lordów i brania udziału w głosowaniu. Większość w Izbie Lordów zajmują lordowie dożywotni, mianowani formalnie przez królową, a faktycznie wyznaczani przez premiera. Pozostali tam również lordowie-sędziowie (Law Lords) w liczbie 12 oraz dostojnicy Kościoła anglikańskiego (arcybiskupi Canterbury i Kentu oraz biskupi Londynu, Durham, Winchester i 21 biskupów diecezjalnych). Część lordów dziedzicznych utrzymała prawo zasiadania w Izbie Lordów na skutek mianowania przez partie i ugrupowania polityczne (75 osób), część wchodzi do izby z tytułu piastowania urzędu (15 osób) a poza tym zasiada tam reprezentant królowej – Wielki Szambelan (The Lord Great Chamberlain) i Earl Marshal odpowiedzialny za ceremonie w Parlamencie. Być może reforma Izby Lordów będzie kontynuowana, jak to zapowiadał Tony Blair. Uprawnienia Izby Lordów polegają na wnoszeniu poprawek do ustaw, na inicjatywie ustawodawczej i możliwości zastosowania weta odraczającego wobec ustaw uchwalonych przez Izbę Gmin. Izba Lordów pełni też funkcje sądownicze. Na jej czele stoi Lord Kanclerz. Izba Gmin – niższa izba parlamentu (właściwe ciało ustawodawcze) – liczy 651 posłów, pochodzących z wyborów bezpośrednich i powszechnych. Posłowie są wybierani wg systemu większościowego. Organizacja i zasady działania Izby są dostosowane do systemu dwupartyjnego i podziału na rządzącą większość i opozycję. Czynne prawo wyborcze mają osoby, które ukończyły 18 lat, bierne – 21 lat. Izba nie ma określonej długości kadencji. Wybierana jest na okres nie dłuższy niż 5 lat. Obraduje na sesjach (1 sesja w roku trwająca ok. 9 miesięcy). Izbie Gmin przewodniczy wybierany przez nią Speaker, którego zadaniem jest czuwanie nad porządkiem obrad. Organami wewnętrznymi są: Komisja Całej Izby, komisje stałe i doraźne, wyspecjalizowane komisje problemowe. Do kompetencji Izby należy: uchwalanie ustaw, budżetu, kontrola działalności rządu. Władzę wykonawczą sprawuje król przy pomocy rządu. Organem doradczym króla jest 300-osobowa Tajna Rada, jednak jej uprawnienia są czysto formalne. Rząd (Gabinet) z premierem na czele, powoływanym przez króla, składa się z kilkunastu ministrów, mianowanych przez króla na wniosek premiera. Premierem zostaje przywódca partii, która wygrała wybory i on proponuje skład Gabinetu. Członkowie rządu są faktycznie odpowiedzialni przed premierem. Premier jest szefem Gabinetu, przywódcą większości w Izbie, przywódcą partii sprawującej rządy w państwie. Premier i członkowie Gabinetu ponoszą odpowiedzialność polityczną przed Izbą Gmin i mogą być odwołani przed upływem kadencji, jeżeli zostanie uchwalone wotum nieufności. Zdarza się to jednak bardzo rzadko, ponieważ występuje tam w zasadzie system dwypartyjny i partia rządząca posiada przewagę w Izbie Gmin. Za naruszenie prawa, w drodze procedury impeachment, na żądanie Izby Gmin mogą być też sądzeni przez Izbę Lordów. Wymiar sprawiedliwości należy do sądów, których struktura jest złożona i zróżnicowana. Naczelnym organem sądownictwa jest Sąd Najwyższy. Instytucją rewizyjną jest Izba Lordów, działająca przez lordów prawa jako Sąd Apelacyjny. Lordowie prawa są faktycznie sędziami Sądu Najwyższego, mianowani przez króla dożywotnio. Na niższym szczeblu działają sądy w hrabstwach, a na najniższym sądy pokoju, z sędziami niezawodowymi. W sprawach administracji, wymiaru sprawiedliwości, ochrony zdrowia, oświaty obowiązuje w znacznej mierze odrębne ustawodawstwo dla Anglii (z Walią) oraz Szkocji. Szkocja i Walia, w których rośnie poczucie tożsamości narodowej, mają własną administrację podlegającą parlamentowi. Szkocja ma też swój własny system prawny. Od 1972 r. Irlandia Płn. jest zarządzana bezpośrednio z Londynu, do czego przyczyniła się eskalacja przemocy na tle religijnym.

 
SYMBOLE PAŃSTWOWE
Flaga Flagą narodową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (zwana Union Jack) – niebieska z czerwonym krzyżem św. Jerzego (St. George’s) patrona Anglii, w białym obramowaniu, a w tle po przekątnych nakładające się na siebie krzyże: czerwony św. Patryka (St. Patrick’s) patrona Irlandii i biały św. Andrzeja (St. Andrew’s) patrona Szkocji. Tak więc flaga składa się z trzech nałożonych na siebie krzyży. Hymn God Save the Queen (Boże chroń królową) to angielska pieśń patriotyczna nieznanego autorstwa. Jest narodowym hymnem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz kolonii brytyjskich. W okresie, kiedy monarchą brytyjskim jest król, pieśń ta jest wykonywana jako God Save the King (jak było pierwotnie). W krajach Commonwealthu pozostaje ich hymnem monarchicznym. Pieśń ta została wykonana po raz pierwszy w 1745 roku dla poparcia króla Jerzego II, kiedy jego panowanie zostało zagrożone przez mającego szerokie poparcie w Szkocji Karola Edwarda. Obecnie ostatnia zwrotka, o wyraźnie antyszkockim wydźwięku, nie jest wykonywana. Herb Królewski herb Wielkiej Brytanii używany jest przez władców oraz przez administrację i rząd, umieszczany jest m.in. na monetach i budynkach publicznych. W centrum znajdują się emblematy królewskie, oznaczające różne części państwa: trzy lwy Anglii, lew Szkocji, harfa Irlandii. Otacza je napis znany z Orderu Podwiązki – Honi soit mal y pense (fr. Niech się wstydzi ten, kto widzi w tym coś złego). Poniżej motto: Dieu et mon droit! (fr. Bóg i moje prawo!). Dodawane do herbu rośliny symbolizują Wielką Brytanię: Anglię – róża, Szkocję – oset, Irlandię Północną – koniczyna.

 
JĘZYK
Językiem urzędowym W. Brytanii jest język angielski, jednak w użyciu są także języki celtyckie: walijski, irlandzki i gaelicki (szkocki). Walijski, irlandzki i szkocki należą do grupy goidelskiej języków celtyckich. Język angielski należy m.in. wraz z językami fryzyjskim, holenderskim, niemieckim, do zachodniej grupy języków germańskich. Jest jednym z oficjalnych języków ONZ oraz wielu międzynarodowych instytucji i organizacji naukowych. Jest językiem urzędowym w około 170 krajach na świecie m.in. w USA, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii, RPA. Wywodzi się z języków używanych na kontynencie europejskim przez plemiona Anglów, Saksów, Jutów (ewentualnie Fryzów), które zainicjowały podbój Wysp Brytyjskich w poł. V w.n.e. Współczesny język angielski jest kontynuacją dialektu londyńskiego końca XIV w. Na fundamencie angielszczyzny rozwinęły się nowe formy języka, zwane pidżynami i kreolami. Słownictwo angielskie stanowi mieszankę wyrazów rdzennie germańskich i zapożyczeń, głównie grecko-łacińskich, francuskich oraz mniej licznych hiszpańskich, włoskich, holenderskich, niemieckich i in. Pismo angielskie oparte jest na alfabecie łacińskim, z jego niezbędnymi modyfikacjami.

 
PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY
W skład Wielkiej Brytanii wchodzi Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia, a także Wyspy Normandzkie i wyspa Man, będące dependencjami (terytoriami zależnymi). Do innych terytoriów zależnych można również zaliczyć Gibraltar, Anguillę, Bermudy, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Falklandy z wyspami Georgia Południowa i Sandwich Południowy, Kajmany, Montserrat, Turks i Caicos, Św. Helenę, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego i Pitcairn. Królestwo podzielone jest na 39 hrabstw oraz 7 hrabstw metropolitalnych*. Należą do nich: Avon, Bedford, Berkshire, Buckingham, Cambridge, Cheshire, Cleveland, Cornwall, Cumbria, Derby, Devon, Dorset, Durham, East Sussex (Wschodni Sussex), Essex, Gloucester, Greater London*, Greater Manchester*, Hampshire, Hereford and Worcester, Hert-ford, Humberside, Isle of Wight, Kent, Lancashire, Leicester, Lincoln, Merseyside*, Norfolk, Northampton, Northumberland, North Yorkshire (Północne Yorkshire), Nottingham, Oxford, Shropshire, Somerset, South Yorkshire (Południowe Yorkshire)*, Stafford, Suffolk, Surrey, Tyne and Wear*, Warwick, West Midlands*, West Sussex (Sussex Zachodni), West Yorkshire (Yorkshire Zachodnie)*, Wiltshire. Szkocja dzieli sie na 10 regionów: Borders, Central, Dumfries and Gallowey, Fife, Grampian, Highland, Lothian, Strathclyde, Tayside, wyspy Szkocji. Irlandia dzieli sie na 8 hrabstw: Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd, Mid Glamorgan, Powys, South Glamorgan, West Glamorgan.

 
POŁOŻENIE
Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej położone jest w północno-zachodniej części Europy, na wyspach: Wielka Brytania (największa w archipelagu wysp brytyjskich – 2 298 tys. km2), Irlandia (część płn.-wsch.), Hebrydy, Szetlandy, Orkady, Anglesy (715 km2), Wight (381 km2), Wyspy Normandzkie, Wyspy Scilly, Hebrydy Zewnętrzne i Wewnętrzne, Szetlandy, Orkady, oraz wielu małych wyspach przybrzeżnych – łącznie około 5500 wysp, z tego 140 zamieszkałych. Leżące na szelfie europejskim Wyspy Brytyjskie są oddzielone od lądu wąskimi cieśninami: Kaletańską – szerokość 32 km i La Manche – 13 km. Od zachodu oblewa je Ocean Atlantycki, od wschodu – Morze Północne. Między wyspami Irlandią a W. Brytanią znajduje się Morze Irlandzkie, połączone z Oceanem Atlantyckim cieśninami: Kanałem Północnym i Kanałem Św. Jerzego. Rozciągłość południkowa kraju wynosi 1224 km, od przylądka Noirmont (49010’N) na wyspie Jersey po wyspę Muckle Flugga (60045’N) w Archipelagu Szetlandów, a rozciągłość równoleżnikowa – 865 km, od wybrzeża Morza Północnego na pd. od Great Yarmouth (1050’E) do skały Rockall (13030’W) na zach. od Hebrydów. Skała Rockall jest terytorium spornym pomiędzy W. Brytanią, Irlandią, Danią i Islandią. Długość linii brzegowej wynosi 12 429 km. Jedynym sąsiadem W. Brytanii na lądzie stałym jest Republika Irlandii (długość granicy – 360 km). Odległość pomiędzy Orkadami a wybrzeżem Norwegii wynosi ok. 350 km. Około 800 km na płn.-zach. od W. Brytanii leży Islandia.

 
UKSZTAŁTOWANIE POWIERZCHNI
Wybrzeże W. Brytanii jest silnie rozczłonkowane (długość linii brzegowej przekracza 7 500 km), z licznymi charakterystycznymi, wcinającymi się w głąb lądu zatokami. Największe z nich to Kanał Bristolski, Zatoka Cardigan, Zatoka Liverpoolska, Solway Firth, Firth of Clyde i Firth of Lorne – po stronie zachodniej oraz Moray Firth, Firth of Forth i zatoka The Wash – po stronie wschodniej. Zróżnicowanie budowy geologicznej wpływa na różnorodność typów wybrzeży, przeważają strome wybrzeża klifowe (najwyższe na zachodzie Płw. Kornwalijskiego, gdzie wysokość brzegu morskiego przekracza 200 m). W Szkocji i na północnym zachodzie Anglii oprócz klifów występują wybrzeża fiordowe, w Walii i na Płw. Kornwalijskim wybrzeża riasowe, we wschodniej i południowej Anglii wybrzeża wyrównane. Pod względem ukształtowania pionowego Wielka Brytania dzieli się na dwie części: górsko-wyżynną (Highland Britain) i nizinną (Lowland Britain). Najbardziej górzystym regionem W. Brytanii jest Szkocja. Jej północno-zachodnią część zajmują Góry Kaledońskie (Carn Eige – 1182 m n.p.m.) a środkową Grampiany. Rozdziela je rów tektoniczny Glen More oraz głęboko wcięte w ląd zatoki Firth of Lorne i Moray Firth. Pomiędzy nimi w dolinie znajdują się jez. Loch Ness i Loch Lochy. Najwyższymi szczytami Grampianów – najwyższego masywu W. Brytanii i całego archipelagu są Ben Nevis (1343 m n.p.m.), Ben Macdui (1311 m n.p.m.) i Ben Lawers (1214 m n.p.m.). Od południa ogranicza je rów tektoniczny Niziny Środkowoszkockiej o długości ok. 320 km, ograniczony od północy i południa uskokami oraz ciągiem wzgórz wulkanicznych, ciągnący się pomiędzy zatokami Firth of Clyde i Firth of Forth. Po jego południowej stronie rozciąga się Wyżyna Południowoszkocka zbudowana głównie ze skał osadowych z intruzjami magmowymi, osiągająca w najwyższym punkcie 842 m n.p.m. Kolejnym regionem jest Anglia, która jest największą pod względem powierzchni częścią W. Brytanii. Cechą charakterystyczną gór brytyjskich jest przewaga szerokich dolin, płaskich grzbietów i obłych szczytów. W swej części północno-zachodniej Anglia jest regionem wyżynno-górskim a nizinnym na wschodzie i południu. Na północy znajduje się granitowe i wulkaniczne pasmo wzgórz Cheviot (816 m n.p.m.), stanowiące historyczną granicę ze Szkocją. Pomiędzy zatokami Solway Firth a Morecambe Bay rozciąga się masyw Gór Kambryjskich, których najwyższą kulminacją jest Scafell (978 m n.p.m.). W środkowej części północnej Anglii znajdują się Góry Pennińskie (Cross Fell – 893 m n.p.m.) zbudowane głównie z piaskowców oraz wapieni. Na południe od Gór Pennińskich rozciąga się nizina Midlands, która od południowego wschodu jest ograniczona progiem jurajskim (wzgórzami Cotswold – 364 m n.p.m. i Northampton Heights). Po ich południowo-wschodniej stronie ciągnie się obniżenie Great Clay Vale, które ku wschodowi przechodzi w nizinę The Fens. Na terenie Fenlandu znajduje się najniższy punkt kraju (– 4 m n.p.m.). Na południowym wschodzie znajduje się nizinny Basen Londyński. Od północnego zachodu jest on otoczony kredowymi progami niewysokich wapiennych wzgórz Chiltern (240 m n.p.m.) i East Anglian Heights, a od południa North Down (Leith Hill – 294 m n.p.m.). Na południe od Basenu Londyńskiego znajduje się płaska Nizina Weald, ograniczona od południa ciągiem wapiennych wzgórz South Downs (Buster Hill – 271 m n.p.m.), na zachodzie rozciąga się równina Salisbury. Najdalej na południowy-zachód wysuniętą częścią Anglii jest wyżynny Półwysep Kornwalijski z kopulastymi, granitowymi i wapiennymi punktami, którego najwyższymi wzniesieniami są: Dartmoor (622 m n.p.m.), Exmoor (520 m n.p.m.) i Bodmin Moor (419 m n.p.m.). Są one od siebie oddzielone pagórkowatymi nizinami (do 210 m n.p.m.). Położona w zachodniej części W. Brytanii Walia jest regionem górzystym. Przeważającą jej część zajmują stare masywy Gór Kambryjskich o szerokich i płaskich grzbietach na południu oraz o grzbietach ostrych na północy. Najwyższym szczytem masywu jest Snowdon wznoszący się na 1085 m n.p.m. Znaczącą część Irlandii Północnej zajmują góry, będące przedłużeniem masywów kaledońskich Szkocji. Na północy znajdują się Sperrin i Antrim, na południowym-wschodzie – Mourne, z najwyższym szczytem Irlandii Północnej – Slieve Donard (852 m n.p.m.). W środkowej części znajduje się tektoniczna dolina pokryta lawami bazaltowymi i osadami polodowcowymi. Na wyspie występuje bardzo gęsta sieć rzek i kanałów. Rzeki są na ogół krótkie i charakteryzują się znacznymi spadkami oraz dużymi wahaniami wodostanu. Najdłuższymi z nich jest Tamiza (338 km), Severn (290 km), Trent (270 km), Ouse (258 km) oraz Mersey i Clyde. Większość rzek jest uregulowana (śluzy, tamy, obwałowania koryt rzecznych), wiele połączono kanałami, np. Tamizę z rzeką Avon, Mersey z rzeką Ouse i Trent. Zbudowany w XIX wieku w Szkocji Kanał Kaledoński połączył wybrzeże Morza Północnego z Atlantykiem. Sieć żeglownych kanałów śródlądowych rozbudowano na początku rewolucji przemysłowej, był to ważny sposób transportu ciężkich surowców i gotowych towarów. Funkcjonował on aż do II wojny światowej, obecnie wykorzystywany jest przede wszystkim do żeglugi rekreacyjnej. Nie wszędzie zresztą żegluga jest możliwa. Podczas przypływu poziom wody podnosi się o kilka metrów. Amplituda pływów u wybrzeży W. Brytanii wynosi 14 m w Kanale Bristolskim, ponad 8 m przy ujściu rzeki Mersey do Zatoki Liverpoolskiej, około 6 m w estuarium Tamizy, 1 m u północnych wybrzeży Irlandii Północnej. W Irlandii Północnej ważniejszymi rzekami są: Bann, Foyle i Erne. Są to rzeki nizinne o niewielkim spadku. Największym jeziorem kraju jest leżące w Irlandii Północnej Lough Neagh (396 km2), oraz położone w Szkocji Loch Ness, Loch Lomond, Loch Rannoch, Loch Tay. Szereg dużych jezior znajduje się też w Walii, ale są one bądź sztuczne, bądź w znacznym stopniu przekształcone przez człowieka. Jeziora kumbryjskie objęte są ochroną w ramach parku narodowego Lake District.

 
FAUNA I FLORA
Tylko 10% powierzchni Angliipokrywają lasy, z czego znaczna ich część znajduje się w północno-wschdniej Szkocji, Walii i północnej Anglii. Obok lasów typu środkowoeuropejskiego z dębem szypułkowym i bezszypułkowym, wiązem, grabem, olchą, bukiem, charakterystyczne jest dla wysp rozprzestrzenienie na wielkich obszarach krzewiastej formacji wrzosowisk. Pokrywają one przede wszystkim masywy górskie Szkocji, Irlandii i południowo-zachodniej Anglii. Dzięki łagodnej zimie, na Wyspach Brytyjskich rośnie wiele gatunków roślin wiecznie zielonych pochodzenia śródziemnomorskiego, jak np. drzewo poziomkowe i wrzos drzewiasty, dość szeroko rozpowszechniony ostrokrzew i inne. Świat zwierzęcy został znacznie przetrzebiony, na wolności pozostały m.in. jelenie (ok. 700 szt.), koniki exmoor (ok. 500 szt., z czego na wolności żyje ok. 120), lisy, borsuki, wydry, gronostaje, króliki oraz wiele gatunków ptaków (mewy, wróble, szpaki, gołębie) i ryb. Wiele zwierząt przystosowało się do zmienionych warunków środowiskowych i doskonale czuje się na przedmieściach miast, np. w Londynie można spotkać lisy żyjace na wolności. Naturalne środowisko chronione jest w 13 rezerwatach biosfery i kilku parkach narodowych, m.in. Lake District.

 
KLIMAT
Spośród wszystkich krajów Europy Zachodniej Wyspy Brytyjskie mają najbardziej wilgotny, typowo oceaniczny klimat. Wpływ na to ma wyspiarskie położenie, a zwłaszcza sąsiedztwo ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego – przedłużenie Prądu Zatokowego opływającego W. Brytanię od północy i zachodu. Wielka Brytania ma klimat umiarkowany morski. W ciągu całego roku dominują tutaj prądy powietrzne z zachodu przy częstym przesuwaniu się niżów, którym towarzyszy zmienność kierunków wiatru, burzliwa zmienna pogoda z silnymi szkwałami, zachmurzeniem, mgłami i obfitymi opadami. Główne szlaki niżów obejmują północną Irlandię i Szkocję, gdzie szczególnie panują warunki pogody niżowej. Przy małej ilości godzin nasłonecznienia, prawie stałym zachmurzeniu, silnych wiatrach, zwłaszcza zimą na wyspach szkockich (huraganowe mogą osiągnąć prędkość nawet 160 km/godz.), długotrwałe są opady. Jednakże w poszczególnych częściach kraju obserwuje się wyraźnie uchwytne różnice. Wschodnie połacie wysp, a przede wszystkim południowo-wschodnia Anglia, są znacznie suchsze. Wpływ tu ma bliskość kontynentu europejskiego, z którego napływa cieplejsze powietrze. Tylko tu mogą wystąpić letnie upały. Ocieplający wpływ Prądu Północnoatlantyckiego zaznacza się głównie w miesiącach zimowych, stąd amplitudy roczne są niewielkie, od 8 stopni C na zach. kraju do 12 stopni C na wsch.Przez przeważającą część roku W. Brytania znajduje się pod wpływem cyrkulacji zachodniej, z którą wiąże się napływ bardzo wilgotnych mas powietrza oceanicznego (zimą z niżu islandzkiego, latem z wyżu azorskiego). Średnia temp. w styczniu wynosi – 3 stopnie C na pn.- zach., ok. 3 stopnie C na pn.-wsch. i ok. 7 stopni C na pd.-zach. (podczas gdy w Omsku leżącym na podobnej szerokości geogr. –20 stopni C). W lipcu średnia temp. w Basenie Londyńskim wynosi 17 stopni C a na pn. Szkocji 12-13 stopni C. Tak więc angielskie lato rzadko bywa upalne. Również zima mroźna i z opadami śniegu, poza obszarami górskimi, jest niezwykle rzadka. Długość zalegania pokrywy śnieżnej waha się od 5 dni w południowo-zachodniej Anglii, do ponad 60 dni w górach Szkocji. Śnieg w Londynie wzbudza sensację, zwłaszcza wśród przybyszy z ciepłych krajów. Powoduje też paraliż komunikacyjny. Długość okresu wegetacyjnego waha się od 4 miesięcy w wyższych partiach Grampianów, do 7–8 miesięcy w południowej i środkowej Anglii, a nawet do 9 miesięcy na wybrzeżach południowym i południowo-zachodnim. Charakterystyczną cechą klimatu brytyjskiego są obfite i występujące w ciągu całego roku opady, głównie w postaci deszczu. Przestrzenny ich rozkład wykazuje bardzo duże zróżnicowanie. Średnia roczna suma opadów waha się od powyżej 3000 mm w górach Szkocji do 1000 mm w zach. Anglii i ok. 700 mm we wschodniej Anglii, a w estuarium Tamizy spadają nawet do 500 mm. Około 60 % opadów przypada na okres od października do stycznia. Najsuchszą porą roku jest wiosna. Bardzo charakterystycznym elementem klimatu W. Brytanii są mgły, które występują w lecie na wybrzeżu, zimą i jesienią w głębi wysp. Niestety, nie sposób jest przewidzieć, w którym miesiącu pogoda będzie najlepsza. Maj bywa jednego roku mokry i szary, a następnego przepiękny, podobnie zdarza się z jesienią, listopad może być albo pogodny i suchy, albo mglisty i ponury. Oczywiście, na plażę lub pod namiot najlepiej wybrać się między czerwcem a wrześniem. Inne rejony kraju, jeśli wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo trafienia na ładną pogodę i jednocześnie chcąc uniknąć tłumów turystów, najlepiej zwiedzać w kwietniu i maju lub we wrześniu i październiku.
LUDNOŚĆ
Anglię zamieszkuje 59 542 mln mieszkańców (2000 r.). Tylko 76% ludności Wielkiej Brytanii to Anglicy. 9% to Szkoci, 5% Walijczycy, 4% Irlandczycy, a aż 6% to emigranci, głównie Żydzi, Włosi, Polacy a także Hindusi, Pakistańczycy, Arabowie. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 245 osób/km2. Ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. W ostatnich 50 latach zarysowuje się podział kraju na dwie zasadnicze części: południową – dynamicznie rozwijającą się, cechującą się wysokim przyrostem naturalnym i znacznym napływem ludności z innych regionów, oraz północną – o niskich wskaźnikach przyrostu naturalnego i wysokim odpływie ludności. Ok. 83% populacji żyje w Anglii, a średnia gęstość zaludnienia w tym regionie wynosi 375 osób/km2. Szkocja skupia 9% ludności kraju (65,2 osób/km2), Walia – 5% (140,5 osób/km2) a Irlandia Północna – 3% (116,7 osób/km2). Przyrost naturalny w 2001 r. wyniósł 1,00‰. Brytyjczycy należą do społeczeństwa starzejącego się i długowiecznego. Średnia długość życia wynosi 76,9 lat i jest znacznie mniejsza u mężczyzn – 74,3 lat niż u kobiet 79,5 lat. Struktura płci jest wyrównana. Na 100 kobiet przypada 97 mężczyzn. Do największych zespołów miejskich Wielkiej Brytanii zaliczyć należy aglomerację Londynu liczącą ok. 7 375 tys. mieszkańców (sam Londyn – 2 874 tys.), Birmingham – 2 619 tys. (miasto – 1 010 tys.), Manchester – 2 586 tys. (miasto – 440 tys.). Dane pochodzą z 2000 r. Analfabetyzm wynosi 1%. Bardzo wysoki jest odsetek ludności miejskiej, wynosi on 89,2 %.

 
RELIGIA
Dominującą religią jest anglikanizm, głową Kościoła anglikańskiego jest królowa Elżbieta II. Kilkanaście procent stanowią wyznawcy Kościoła prezbiteriańskiego (odmiana kalwinizmu) w Szkocji, po kilka procent metodyści i baptyści. Sporą grupę, szczególnie w Irlandii Północnej, stanowią katolicy. Wśród ludności napływowej największą grupą są muzułmanie, sporo jest też hinduistów i sighów. Duża grupa ludności (ok. 16%) może być zaliczona do bezwyznaniowców. Trudno tu podawać do końca wiarygodne dane, dane statystyczne w tej dziedzinie są szacunkowe.

 
GOSPODARKA
Wielka Brytania jest państwem o bardzo wysoko rozwiniętej gospodarce, zaliczana jest do potęg gospodarczych świata. Produkt krajowy brutto wynosi 23 918 USD (2001 r.) na jednego mieszkańca. Inflacja w 1999 r. wyniosła 2,3%. W strukturze zatrudnienia dominują usługi (64%). Na kolejnym miejscu plasuje się przemysł z 25%, natomiast w rolnictwie jest zatrudnionych tylko 2% pracujących. W handlu zagranicznym eksport maszyn i pojazdów mechanicznych wynosi 41%, towarów przetworzonych 27%, produktów chemicznych 14%. Głównymi odbiorcami są Niemcy (14%), Francja (11%) oraz USA (11%). Importuje się przede wszystkim maszyny i pojazdy mechaniczne (38%), towary przetworzone (32%), żywność (9%). Głównymi importerami są Niemcy (15%), USA (11%), Francja (10%). Obroty w handlu z zagranicą wynoszą odpowiednio – eksport: 271 mln USD, import: 305 mld USD (1999 r.). Do lat 70. ważnym surowcem był węgiel kamienny, jednak jego wydobycie maleje w związku z wyeksploatowaniem złóż. Natomiast dla gospodarki wielkie znaczenie miało odkrycie złóż ropy naftowej i jej wydobycie z brytyjskiej części szelfu Morza Północnego (brytyjsko-holenderski koncern Royal Dutch Shell) oraz gaz ziemny. Podstawowe gałęzie przemysłu to chemiczny (petrochemia, nawozy sztuczne), rozwinięty od II wojny światowej przemysł lotniczy (samoloty cywilne i wojskowe, śmigłowce), kosmiczny, motoryzacyjny (z dużym udziałem kapitału amerykańskiego) elektrotechniczny, elektroniczny, metalurgiczny, metalowy, stoczniowy, włókienniczy, spożywczy, odzieżowy i skórzany. W. Brytania jest nadal jednym z największych eksporterów kapitału, odgrywa dużą rolę w międzynarodowym jego obrocie, żegludze i ubezpieczeniach. Występuje tam duża koncentracja kapitału i produkcji. Użytki rolne stanowią 72,3% powierzchni, dominującą formą eksploatacji ziemi są pastwiska i łąki. Uprawia się: pszenicę, jęczmień, owies, buraki cukrowe, ziemniaki, chmiel (3 miejsce w Europie). W hodowli dominuje bydło, trzoda chlewna, owce, drób. Jednak produkcja rolna ma znaczenie drugorzędne, pokrywa 40% zapotrzebowania ludności. Silnie rozwinięte jest rybołówstwo, transport morski i lotniczy. Sieć komunikacyjna jest dobrze rozwinięta. Linie kolejowe mają łączną długość prawie 17 tys. kilometrów. Dzięki Eurotunelowi biegnącemu pod Cieśniną Kaletańską ma bezpośrednie połączenie z siecią kontynentalną. Bardzo dobrze rozwinięta i gęsta jest sieć dróg kołowych o łącznej długości 372 tysięcy kilometrów (w tym 3,1 tys. km autostrad). Liczne są porty morskie i promowe oraz międzynarodowe porty lotnicze. Do największych lotnisk należą Heathrow i Gatwick. Ważną rolę w gospodarce odgrywa turystyka, rocznie przyjeżdża do Wielkiej Brytanii 15 milionów turystów zagranicznych. Najchętniej odwiedzają oni Londyn z jego wspaniałymi zabytkami, takimi jak twierdza Tower, opactwo Westminster, pałac Buckingham i licznymi muzeami m.in British Museum, Victoria & Albert Museum oraz galeriami m.in. National Gallery, Tate Modern i Tate Britain. Turystów przyciąga też Canterbury, Chester, Edynburg, Oksford i Cambridge oraz Stratford – upen – Avon, gdzie odbywają się festiwale szekspirowskie. Poza turystyką cudzoziemcy spędzają tygodnie lub nawet miesiące poznając zawiłości języka Szekspira w licznych szkołach językowych.

 
POLACY W ANGLII
W XIV i XV w. Polacy pojawiali się w Anglii sporadycznie. Byli to głównie kupcy oraz wysłannicy królewscy. Na brytyjskich uniwersytetach pojawiali się w XVI wieku. Polsko-angielskie kontakty kulturalne zostały zapoczątkowane w XVI w. Ważną rolę odegrał w tworzeniu Kościoła anglikańskiego przebywający tam w latach 1548–53 znany polski reformator religijny Jan Łaski. Kiedy w połowie XVII wieku, w okresie kontreformacji, sejm polski podjął decyzję o wypędzeniu z Rzeczypospolitej Arian (Braci Polskich), część z nich osiedliła się w Londynie. Później środowiska polskie zasilali uchodźcy polityczni. Pierwsi pojawili się po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794 r. oraz po powstaniu listopadowym w latach 1830–31 (ok. 800–1000 osób). W 1834 r. pojawiła się pierwsza organizacja polityczna, sekcja Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, od 1835 r. działały Gromady Grudziąż i Humań, skupiające głównie prostych żołnierzy, uczestników powstania. Następne fale emigrantów przybyły po Wiośnie Ludów (1848 r.) i po powstaniu styczniowym (l. 1863–64). W 1856 r. powstała Gromada Rewolucyjna Londyn a w r. 1886 Towarzystwo Polskie w Londynie. Pod koniec XIX wieku emigracja nabrała również charakteru ekonomicznego, przybyła pierwsza grupa emigrantów poszukujących pracy, byli to głównie robotnicy. Działali tam również polscy politycy, warto wspomnieć, że z Anglii do kraju »sprowadził« maszynę drukarską do celów konspiracyjnych Józef Piłsudski, wóczas jeden z bardziej znanych przywódców PPS. W czasie pierwszej wojny światowej, w Londynie, działało przedstawicielstwo Komitetu Narodowego Polskiego, prowadząc działalność mającą na celu odzyskanie niepodległości przez Polskę. Po powstaniu II Rzeczypospolitej wielu Polaków powróciło do ojczyzny, pozostała kilkutysięczna Polonia, składająca się głównie z robotników i rzemieślników, pracujących w Londynie, Manchester, Glasgow i Lanark, działały wówczas nieliczne organizacje polonijne. W czasie II wojny światowej Londyn stał się siedzibą Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, rządu RP, naczelnego dowództwa Polskich Sił Zbrojnych. W tym czasie powstały liczne polskie instytucje kulturalne, naukowe, oświatowe i religijne. Organizowano polską prasę, archiwa i biblioteki. Zakończenie wojny, ale przede wszystkim umowy jałtańskie, spowodowały, że polskie władze na uchodźstwie przestały być uznawane przez większość państw świata. Działały jednak nadal, aż do odzyskania przez Polskę suwerenności. Powstawały nowe partie polityczne, np. Liga Niepodległości Polski, Polski Ruch Wolnościowy »Niepodległość i Demokracja«. Niestety dochodziło do sporów politycznych i rozbicia emigracji (lata 1954–72). Tysiące Polaków, w dużej mierze byłych żołnierzy alianckich, pozbawionych wolnej ojczyzny, zdecydowało się wybrać wygnanie na wyspach brytyjskich. Działały niezwykle zasłużone dla kultury narodowej placówki, takie jak Polski Ośrodek Naukowy, Instytut Historyczny im. Gen. Władysława Sikorskiego (od 1947 r., następnie przekształcony w Instytut Polski i Muzeum Gen. Sikorskiego). Powstawały polskie szkoły i ośrodki akademickie, organizacje kombatanckie i opiekuńcze. Wydawano takie pisma jak »Wiadomości Polskie« (później »Wiadomości«), »Myśl Polska«, »Polska Walcząca«, »Dziennik Polski«, »Dziennik Żołnierza«. Środowiska emigracyjne dążyły do wznowienia sprawy niepodległości Polski na arenie międzynarodowej, co w okresie istnienia imperium sowieckiego było jednak niemożliwe. Nadzieje ożywiła emigracja solidarnościowa w latach 80. Już wcześniej powstawały niezwykle ważne wydawnictwa Aneks i Puls, teatr, prasa m.in. Teki Historyczne Rzeczpospolita Polska. Działały instytucje kulturalne, takie jak Polskie Towarzystwo Historyczne na Obczyźnie, Biblioteka Polska, Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Nadal działa też Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego. 20 Prince’s Gate, S W 7. Stacja metra: South Kensington Archiwum instytutu jest dostępne dla badaczy. Od lat 70. życie kulturalne Polaków skupiało się i skupia wokół Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego (POS-K). 238 – 246 King Street, W 6. Stacja metra: Ravenscourt Park Budynek Ośrodka wzniesiono ze składek społeczności polskiej. Ma tu swą siedzibę Zjednoczenie Polskie w Wielkiej Brytanii, organizacja koordynująca działania poszczególnych stowarzyszeń polonijnych. W budynku działają też: polski teatr, Polski Uniwersytet na Obczyźnie, Instytut Piłsudskiego. Mieści się tu również polska restauracja, kawiarnia i księgarnia. Tu odbywa się większość imprez, kongresów, zjazdów polonijnych organizacji o różnym charakterze. Po odzyskaniu suwerenności, polskie władze na uchodźstwie zaprzestały działalności, uznając władze wyłonione demokratycznie w kraju. Wyrazem tego było uroczyste przekazanie przez prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego, nowo wybranemu prezydentowi Lechowi Wałęsie insygniów władzy prezydenckiej, wywiezionych z Polski w 1939 roku przez Ignacego Mościckiego. Natomiast organizacje i instytucje polonijne kontynuują działalność. Polskie ośrodki, kościoły, szkoły sobotnie, bogate tradycje kombatanckie, wszystko to wzbogaca nie tylko własną kulturę, lecz również wpływa na społeczeństwo, w którym przyszło Polakom żyć. Całą emigrację polską w Wielkiej Brytanii ocenia się na 150 tys. osób polskiego pochodzenia. Około 40 tys. Polaków mieszka w Londynie, pozostali rozrzuceni są po całych wyspach, z największymi skupiskami w większych miastach, gdzie łatwiej można było otrzymać pracę i tak w Manchesterze mieszka ok. 6 tys., w Birmingham – 4 tys., po kilka tysięcy w Bradford, Edynburgu i Glasgow. Ogólnie w całej Anglii jest przeszło sto Polskich Domów i Klubów parafialnych lub kombatanckich, 82 parafie, 67 Polskie Szkoły Sobotnie do których uczęszcza przeszło 5 000 dzieci. Wielu Polaków przebywa w Wielkiej Brytanii czasowo, uczęszczając do licznych szkół językowych, zdobywając wiedzę również na niezliczonych kursach. Nową falę emigracji zapoczątkowało wejście Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 r.

Dodaj komentarz